Profilaktyka zaburzeń głosu

Jedną z najczęściej diagnozowanych chorób zawodowych ostatnich lat są czynnościowe zaburzenia głosu. W szczególności dotyczą osób, których praca wymaga stałego używania narządu głosu. Do grupy wysoce narażonych należą śpiewacy, spikerzy, aktorzy – których zawody wymagają szczególnej jakości głosu, nauczyciele, politycy, mówcy, czy wykładowcy, przed którymi stawiane są wysokie wymagania dotyczące narządu głosowego, oraz lekarze, sprzedawcy, prawnicy, również pracujący głosem. Przyczynami zaburzeń głosu mogą być m. in. nieprawidłowa emisja, przeciążenie, zachowania i nawyki głosowe, kondycja psychiczna czy uwarunkowania anatomiczne. W przypadku osób pracujących głosem, zaburzenia te są szczególnie kłopotliwe, ponieważ mogą utrudniać, a nawet uniemożliwiać wykonywanie zawodu. Sam proces leczenia oraz terapii może stać się znacznie trudniejszy ze względu na brak możliwości odpoczynku i przeprowadzenia odpowiedniej rehabilitacji głosu. Istotną kwestią jest zatem profilaktyka, która pomoże unikać powstawania zaburzeń głosu oraz płynących z nich konsekwencji.

Podstawowym elementem profilaktyki zaburzeń głosu jest dbałość o odpowiednie nawyki emisyjne. Pojęcie emisja głosu oznacza sposób wydobywania głosu, inaczej fonację1. W celu przyswojenia i stosowania zasad prawidłowej emisji głosu należy najpierw poznać budowę narządów uczestniczących w procesie powstawania głosu, a następnie wiedzę tę połączyć z ćwiczeniami praktycznymi obejmującymi takie czynności jak: oddychanie, utrzymanie odpowiedniej postawy ciała, praca nad koordynacją mechanizmów oddechowych, fonacyjnych, artykulacyjnych i rezonacyjnych. Stworzenie właściwych nawyków emisyjnych wymaga regularnej i systematycznej pracy, jednak przynosi oczekiwane rezultaty.

Chcąc zadbać o zdrowie aparatu głosowego należy pamiętać również o stosowaniu podstawowych zasad higieny głosu. Istnieje szereg zachowań, czynności i okoliczności, których obecność może prowadzić do pojawienia się dysfonii2 lub afonii3. Wśród czynników, których częste występowanie jest zagrożeniem dla zdrowego głosu, można wyróżnić za Shipley, K. G., & McAffee, J. G., (2008): spożywanie alkoholu, palenie wyrobów tytoniowych, spożywanie produktów zawierających kofeinę, spożywanie nabiału , głośne mówienie, śmiech, krzyk, wołanie, płacz, dopingowanie zawodników na stadionie, głośny kaszel/kichanie, odchrząkiwanie, rozmowy w hałasie i w zadymionych pomieszczeniach, mówienie podczas infekcji dróg oddechowych i podczas miesiączki, używanie głosu pod napięciem mięśniowym, śpiewanie z niewłaściwą techniką, oddychanie torem ustnym.

Pracując głosem warto zadbać o odpowiednie nawodnienie organizmu i regularne spożywanie niegazowanej wody w celu nawilżenia śluzówki gardła. Podczas długotrwałego używania głosu, np. prowadząc lekcje, szkolenia, czy grając w spektaklu, należy również zapewnić odpowiednią akustykę pomieszczenia.

W przypadku wystąpienia niepokojących objawów, takich jak chrypka, zmiana wysokości, czy barwy głosu, skrócenie czasu fonacji lub uczucie ciała obcego w krtani, warto zwrócić się o pomoc do specjalisty – lekarza foniatry, który dokona obiektywnej oceny stanu narządu głosu biorąc pod uwagę równocześnie odczucia subiektywne pacjenta. W przypadku innych objawów, takich jak zalegająca wydzielina w zatokach lub brak drożności nosa, warto zgłosić się do laryngologa. W celu oceny i poprawy sposobu emisji głosu oraz artykulacji można zasięgnąć porady logopedy artystycznego. Wsłuchiwanie się w sygnały, które wysyła organizm, w tym narządy mowy, umożliwi szybką reakcję, nie pozwalając na dalszy rozwój zaburzeń głosu i możliwość powrotu zdrowego głosu.

Higiena głosu i odpowiednia profilaktyka, w połączeniu z wykorzystywaniem prawidłowej emisji stanowią bardzo ważne elementy pracy głosem. Należy o nich pamiętać, ponieważ mogą one uchronić narządy mowy przed wystąpieniem zaburzeń wymagających interwencji lekarskiej i wdrożenia rehabilitacji. Stosując się do tych podstawowych zasad, można zapewnić sobie zdrowy głos oraz komfort pracy na długi czas. Z tych powodów warto uczestniczyć w szkoleniach, czy kursach w celu uzupełniania wiedzy i aktualizowania jej o najnowsze wyniki badań, a także doskonalić swój warsztat poprzez ciągłą praktyczną edukację w zakresie prawidłowej emisji. Dla osób pracujących głosem, wskazana jest również stała opieka specjalistów – foniatry, laryngologa oraz logopedy, którzy monitorując regularnie stan zdrowia aparatu mowy mogą zapobiegać rozwojowi zaburzeń już we wczesnym ich etapie.


[1] Encyklopedia PWN, (online) https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/emisja-glosu;3897778.html

[2] Dysfonia – zaburzenia sposobu emisji głosu: charakteru głosu, wysokości, czasu fonacji (Szkiełkowska, 2014)

[3] Afonia – utrata możliwości wytworzenia głosu, całkowity bezgłos (Szkiełkowska, 2014)

Milena Wyrwa
Studentka logopedii Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach

Pod redakcją dr Kamili Kuros-Kowalskiej

Piśmiennictwo:

  1. Emisja głosu. W: Encyklopedia PWN, (online) https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/emisja-glosu;3897778.html, [dostęp 25.06.2021].
  2. Kowalewska, E., Walencik – Topiłko, A., Metodyka diagnozy i terapii głosu. W: Milewski, S., & Kaczorowska-Bray, K. (2019) Metodologia badań logopedycznych z perspektywy teorii i praktyki. Gdańsk: Harmonia Universalis, 2019, (s. 270 – 285).
  3. Shipley, K. G., & McAffee, J. G. Assesment in Speech-Language Pathology. A Resource Manual Fourth Edition. South Melbourne: Delmar Cengage Learning, 2008, (str 388 – 405).
  4. Szkiełkowska, A., Klasyfikacja zaburzeń głosu. W: Grabias, S., Kurkowski, M.,(red.), Logopedia. Teoria zaburzeń mowy. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2014 (s.185-193).
  5. Tarasiewicz, B., Mówię i śpiewam świadomie, podręcznik do nauki emisji głosu. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, 2006.
  6. Wysocka M. Postępowanie logopedyczne w przypadkach osób z czynnościowymi zaburzeniami głosu. W: Grabias, S., Panasiuk, J., Woźniak, T.,(red.), Logopedia. Standardy postępowania logopedycznego. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2015, (s. 603 – 621).

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s